Tortaharn.net

        กระแสการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องในปัจจุบันได้ก่อให้เกิดรูปแบบ วิธีการ กระบวนการใหม่ๆ ขึ้นตามมาอย่ามากมาย ซึ่งการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ได้ส่งผลต่อความเป็นอยู่ของเหล่ามวลมนุษย์ชาติ อย่างใหญ่หลวง และหนึ่งในนั้นคือ สิ่งที่เรียกว่าสงคราม ที่ผ่านมาเรามักจะทราบว่าสังคมจะถูกแบ่งเป็นยุคต่าง เช่น สงครามยุคที่ 4 (4th War), สงครามในยุคสารสนเทศ (Information Age), สงครามในยุคหลังสงครามเย็น (Post Cold War) หรือ สงครามในยุคหลังสมัยใหม่ (Post Modern) ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับว่าจะนำแนวความคิดในการแบ่งยุคของใครมาใช้ (ตามนักโบราณคดี นักมานุษยวิทยา นักสังคมวิทยา หรือ นักการทหาร) และด้วยยุคต่างเหล่านี้เอง สงครามได้เกิดการเปลี่ยนรูปแบบ ลักษณะ วิธีการ และผู้ที่เข้ามามีส่วนเกี่ยวข้อง (ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย: Stakeholders) ทำให้เกิดความสลับซับซ้อนมากขึ้น วิธีคิดของนักการทหารที่มีมุมมองในลักษณะเดิมๆ อาจจะนำมาใช้ไม่ได้ผลนัก ดังเช่นที่จะกล่าวต่อไป สงครามพันทาง หรือคำศัพท์ในภาษาอังกฤษคือ Hybrid Warfare

        สงครามพันทางเป็นคำศัพท์ที่มีการกล่าวถึงกันมากขึ้นในช่วง 1-2 ปีมานี้ และมีแนวโน้มจะได้มีความสำคัญต่อประเทศมหาอำนาจอย่างสหรัฐฯ ดังจะเห็นได้จากบทความทางวิชาการทหาร ได้กล่าวถึงสงครามพันทางไว้เช่น บทความเรื่อง Hybrid Warfare and Challenges ของ Frank G. Hoffman ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Joint Force Quarterly, issue 52, 1st quarter 2009 ของมหาวิทยาลัยป้องกันประเทศสหรัฐฯ [1] และบทความเรื่อง Hybrid Wars ของ พ.อ. John J. Mccuen (นอกราชการ) ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Military Review ของ วิทยาลัยเสนาธิการและผู้นำ (รร.เสนาธิการทหารบก สหรัฐฯ) ฉบับ เดือน มีนาคม – เมษายน 2008 [2] เอกสารวิจัยของวิทยาลัยการทัพบก เรื่อง Hybrid War: A New Paradigm For Stability Operations In Failing States ที่เขียนโดย พ.อ.Margaret S. Bond [3] และเอกสารของสถาบันโปโตแมค เรื่อง Conflict in the 21th Century: The Rise of Hybrid [4] ที่เขียนโดย Frank G. Hoffman

        ในบทความของ Frank G. Hoffman [5] [6] ได้มีการกล่าวถึง สงครามในรูปแบบต่าง โดยเฉพาะมีการกล่าวถึง สงครามใน 2 ลักษณะใหญ่คือ

        1) สงครามผสม (Compound War) – เป็นสงครามที่มีลักษณะของการเชื่อมโยงทางยุทธศาสตร์ แต่มีการปฏิบัติที่แยกส่วนกันระหว่าง กำลังตามแบบ (Conventional Forces) และ กำลังนอกแบบ (Irregular Forces) ใช้การประสานสอดคล้องในการปฏิบัติการทางทหารเป็นหลัก ตัวอย่างได้แก่ สงครามปฏิวัติของสหรัฐฯ ที่ใช้ทั้งกำลังทหารหลักและกำลังทหารบ้านหรือกำลังประจำถิ่น (Militia) ในการต่อสู้เพื่อเอกราชจากอังกฤษ หรือ ในสงครามเวียดนามที่ฝ่ายเวียดนามเหนือ ได้ใช้การผสมผสานการปฏิบัติการทางทหารระหว่าง กองทัพเวียดนามเหนือและเวียดกง ซึ่งถ้าจะสังเกตุแล้วจะพบว่า การปฏิบัติทางทหารจะมีการแบ่งแยกเขตความรับผิดชอบหรือพื้นที่ปฏิบัติการ (Operation Area) กันอย่างชัดเจน

        2) สงครามพันทาง (Hybrid War) – เป็นสงครามที่มีการผสมผสานกำลังตามแบบและกำลังนอกแบบปฏิบัติการทางทหารร่วมกันอย่างแยกไม่ออก ตัวอย่างของสงครามในลักษณะนี้ได้แก่ สงครามระหว่างอิสราเอล-เลบานอน พ.ศ. 2549 (The Second Lebanon War: 2006) ที่มีการปฏิบัติการทางทหารอย่างเด่นชัดของกลุ่มฮิซบอลเลาะห์ (Hizballah) ซึ่งเป็นกองกำลังติดอาวุธที่เป็นตัวแสดงที่ไม่ใช่รัฐ (Non-State Actor) ที่มีความขัดแย้งกับรัฐคืออิสลาเอลโดยตรง

        สำหรับความหมายของสงครามพันทางนั้นมีผู้ให้คำจำกัดความไว้ดังนี้ Frank G. Hoffmanได้กล่าวว่า “Hybrid Wars incorporate a range of different modes of warfare including conventional capalities, irregular tactics and formations, terrorist acts including indiscriminate violence and coercion, and criminal disorder.” [7] หรือถอดความเป็นภาษาไทยได้ว่า “สงครามพันทางเป็นสงครามที่มีการผสมกันระหว่างลักษณะต่างๆของการดำเนินสงคราม ที่ใช้ทั้งขีดความสามารถของสงครามตามแบบ ยุทธวิธีนอกแบบ และ การก่อการร้าย ที่ใช้ความรุนแรง การบีบบังคับขู่เข็ญ และการก่ออาชญากรรมในรูปแบบต่างๆ”

        ส่วน พ.อ. John J. Mccuen ได้กล่าวว่า “Hybrid wars are fought not on conventional battlegrounds, but on asymmetric battlegrounds within the conflict zone population, the home front population, and the international community population. Irregular, asymmetric battles fought within these populations ultimately determine success or failure.” [8] ซึ่งถอดใจความเป็นภาษาไทยได้ว่า “สงครามพันทางเป็นการต่อสู้ที่ไม่ใช้แต่เพียงการสู้รบในสมรภูมิตามแบบ แต่เป็นสมรภูมิอสมมาตร ที่เกิดขึ้นภายในเขตของกลุ่มชนท้องถิ่นดั้งเดิม ซึ่งการสู้รบในสมรภูมิอสมมาตรภายในกลุ่มชนท้องถิ่นดั้งเดิมนี้เองจะเป็นสิ่งกำหนดความสำเร็จหรือความล้มเหลว" และยังได้กล่าวอีกว่า “Hybrid wars are a combination of symmetric and asymmetric war in which intervening forces conduct traditional military operations against enemy military forces and targets while they must simultaneously—and more decisively—attempt to achieve control of the combat zone’s indigenous populations by securing and stabilizing them (stability operations).” [9] ซึ่งถอดใจความเป็นภาษาไทยได้ว่า “สงครามพันทางเป็นการผสมผสานระหว่างสงครามสมมาตรและสงครามอสมมาตร ที่มีการใช้กำลังทหารในรูปแบบทั่วๆไปในการต่อสู้กับข้าศึก ในขณะเดียวกันก็จะพยายามควบคุมพื้นที่การสู้รบของกลุ่มชนท้องถิ่นดั้งเดิม ด้วยการรักษาความมั่นคงและการสร้างเสถียรภาพขึ้น”

        จากมุมมองและความหมายจากที่ได้กล่าวมาในข้างต้นนั้นจะพบว่า สงครามพันทางเป็นเรื่องที่ไม่ได้เกิดขึ้นใหม่แต่เป็นรูปแบบของสงครามที่มีมานานแล้ว สงครามพันทางจะมีความเกี่ยวข้องกับ การดำเนินสงครามตามแบบและสงครามนอกนอกแบบผสมผสานกันโดยใช้ทั้งสงครามแบบสมมาตรที่ใช้กำลังทหารเข้าสู้รบกันและสงครามอสมมาตรที่ใช้ทั้งเทคนิคการก่อความไม่สงบและการก่อการร้ายที่มุ่งปฏิบัติต่อประชาชน ดังนั้น สงครามพันทางจึงมีลักษณะเป็นสงครามแบบเบ็ดเสร็จ (Total War) ที่เรารู้จักกันดี โดยการดำเนินสงครามจะทำการผนึกกำลังผสมผสานทรัพยากรและกำลังอำนาจของชาติที่มีอยู่ทั้งมวลเข้าทำการทำการสู้รบโดยไม่คำนึงว่าจะเป็นกำลังทหารหรือประชาชน เพียงสิ่งที่ใหม่ก็คือการปฏิบัติการทางทหารที่มีความสลับซับซ้อนมากขึ้นแบ่งแยกยากมากขึ้นและเป้าหมายไม่ได้จำกัดที่กำลังทหารเท่านั้นแต่ยังรวมถึงประชาชนที่อยู่แนวหลังด้วย นอกจากนี้คู่สงครามหรือความขัดแย้งไม่จำเป็นต้องเป็นรัฐต่อรัฐแต่จะเป็นรัฐต่อกลุ่มคนที่ไม่ใช่รัฐก็ได้

        ดังนั้นถ้าจะกล่าวไปแล้วความใหม่ของรูปแบบของสงครามหรือความขัดแย้งในลักษณะสงครามพันทางจึงเป็นแนวคิดใหม่ที่คนตะวันตกอาจจะเพิ่งค้นพบแต่บนความเป็นจริงแล้วสิ่งเหล่านี้อยู่คู่กับคนตะวันออกมาช้านาน ดังคำกล่าวของคนไทยที่ว่า “ไม่ได้ด้วยเล่ห์ก็เอาด้วยกล ไม่ได้ด้วยมนต์ก็เอาด้วยคาถา” ถึงแม้คนเอเซียอาจจะมีวิวัฒนาการในด้านความเจริญสู้คนตะวันตกไม่ได้แต่ อย่าลืมว่าคนตะวันออกนั้นก็มีอารยะธรรมมายาวนานเหมือนกันเพียงแต่มุ่งไปในด้านจิตใจมากกว่าวัตถุ ซึ่งสิ่งเหล่านี้ล้วนแต่หล่อหลอมให้มีจิตใจเป็นนักสู้ที่คนตะวันตกยากที่จะเข้าใจ และนี่เองที่ทำให้มหาอำนาจหลายประเทศต้องพ่ายแพ้สงครามขั้นสุดท้ายให้กับคนตะวันออก

        สำหรับประเทศไทยวันนี้เราอาจจะกล่าวกันว่าเราคงยังไม่ได้เจอกับสงครามพันทาง เราคงยังเผชิญแค่การก่อความไม่สงบเท่านั้นในภาคใต้ของเรา แต่ถ้าเราถ้าเราพิจารณากันดีๆ แล้วจะพบว่า เรากำลังใกล้จะเผชิญกับสงครามพันทาง ซึ่งถ้าเรากำหนดยุทธศาสตร์ที่ไม่มีความเหมาะสมแล้ว สถานการณ์อาจจะนำไปสู่การเกิดสงครามพันทางขึ้นในประเทศของเรา เพราะฉะนั้นประเทศไทยวันนี้ต้องการความสามัคคีจากคนไทยทั้งชาติ เราเองได้รับวัฒนธรรมและกระแสการเปลี่ยนแปลงต่างๆ ทำให้ประเทศไทยกำลังจะเดินเข้าไปใกล้กับการเป็นรัฐล้มเหลวหรือรัฐล้มละลาย ผมเลยสงสัยว่าเหล่าคนที่เคลื่อนไหวในด้านต่างๆ ที่นำไปสู่ความแตกแยก ซึ่งไม่ว่าท่านจะเป็นสีอะไร ท่านรักประเทศไทยหรือท่านรักแต่ตัวท่านเองครับ…..

อ้างอิง
[1] Frank G. Hoffman (a), “Hybrid Warfare and Challenges”, Joint Force Quarterly, issue 52, 1st quarter, NDU, 2009.
[2] Col. John J. Mccuen, USA, Retired, “Hybrid Wars” Military Review, March-April, 2008.
[3] Col. Margaret S. Bond, “Hybrid War: A New Paradigm for Stability Operations In Failing States” U.S. Army War College, March 2007.
[4] Frank G. Hoffman (b), “Conflict in the 21th Century: The Rise of Hybrid” Potomac Institute for Policy Studies, December, 2007.
[5] ibid, หน้าที่ 20.
[6] Frank G. Hoffman (a), op.cit.; หน้าที่ 3.
[7] Frank G. Hoffman (b), op.cit.; หน้าที่ 29.
[8] Col. John J. Mccuen, op.cit.; หน้าที่ 107.
[9] ibid; หน้าที่ 108.