|
<Download
ฉบับ PDF>
ปัจจุบันคำว่า ยุทธศาสตร์
เป็นคำที่มีการกล่าวถึงบ่อยครั้งและทุกครั้งที่มีการกล่าวถึงนั้น
ก็มักจะสร้างความสับสน คลุมเครือ และเข้าใจความหมายที่แตกต่างกัน
ซึ่งความจริงแล้วปัญหาดังกล่าวไม่ใช่สิ่งที่เพิ่งเกิด
เพราะถ้าได้มีโอกาสศึกษาไปในอดีตแล้วจะพบว่า
คำว่ายุทธศาสตร์เป็นคำศัพท์ที่มีปัญหามาตั้งแต่อดีตกาล
ทั้งนี้เพราะความหมายของคำว่า ยุทธศาสตร์
ที่เหมาะสมนั้นจะขึ้นอยู่กับบริบทและห้วงเวลาที่ใช้ ดังเช่น ในอดีตนั้น คำว่า
ยุทธศาสตร์ หรือ Strategy นั้นจะมาจากภาษากรีกคือ Stratēgos
ซึ่งเป็นคำที่มีรากคำศัพท์มาจากคำว่า Stratos ที่มีความหมายว่า กองทัพ
และคำว่า ago หมายถึงการนำ หรือ คำแนะนำ หรือ การเคลื่อนย้าย ของ
ผู้นำกองทัพกรีกในสมัยโบราณ ซึ่งเมื่อนำมารวมกันแล้วความหมายของ Strategy
คือวิธีการหรือแนวทางในการนำกองทัพ [1]
เมื่อศึกษาต่อมาจะพบว่า คาร์ล ฟอน
เคลาซวิทซ์ (Karl von Clausewitz) ได้ให้ความหมายเกี่ยวกับยุทธศาสตร์ไว้ว่า The
art of the employment of battles as a means to gain the object of war. [2]
หรือถอดใจความเป็นภาษาไทยได้ว่า
ศิลปะของการจัดการในสนามรบเพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ในการทำสงคราม
ซึ่งความหมายดังกล่าวนั้นอาจจะมีความเหมาะสมในห้วงเวลาที่ เคลาซวิทซ์ มีชีวิตอยู่
แต่ถ้านำความหมายนี้มาใช้ในปัจจุบันอาจส่งผลให้เกิดความผิดพลาดในการสื่อสารกันได้
เพราะภาคส่วนต่างๆ ได้นำไปใช้ในลักษณะที่หลากหลาย
ดังเช่นใน วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ภาษาอังกฤษได้อธิบายคำว่า Strategy ไว้ว่า A strategy is a plan of action
designed to achieve a particular goal. [3] ถอดความเป็นภาษาไทยได้ว่า
ยุทธศาสตร์คือการออกแบบการดำเนินการที่นำไปสู่การบรรลุวัตถุประสงค์ หรือใน
พจนานุกรมฉบับออนไลน์ของMerriam-Webster ได้ให้ความหมายไว้อย่างหลากหลาย [4] เช่น
the science and art of employing the political, economic, psychological, and
military forces of a nation or group of nations to afford the maximum support to
adopted policies in peace or war. ที่ถอดใจความเป็นภาษาไทยได้ว่า
เป็นศาสตร์และศิลปะในการนำ การเมือง เศรษฐกิจ จิตวิทยา และกำลังทางทหาร
ของประเทศหรือกลุ่ม ที่มุ่งไปสู่การกำหนดนโยบายในภาวะสงครามหรือสันติภาพ
ส่วนใน พจนานุกรม
ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542ได้ให้ความหมายคำว่า ยุทธศาสตร์ ไว้ว่า
วิชาว่าด้วยการพัฒนาและการใช้อำนาจทางการเมือง เศรษฐกิจ จิตวิทยา
และกำลังรบทางทหารตามความจำเป็นทั้งในยามสงบและยามสงคราม [5]
จากที่กล่าวมาในข้างต้นจะพบว่าคำจำกัดความของยุทธศาสตร์
ส่วนใหญ่แล้วจะมีความหมายไปในทิศทางที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงและการทหาร
แต่ในความเป็นจริงปัจจุบันมีการใช้คำว่ายุทธศาสตร์ในมิติที่แตกต่างออกไปจากเดิมค่อนข้างมาก
ดังตัวอย่างเช่น การใช้คำว่ายุทธศาสตร์ในภาคธุรกิจ จะใช้คำว่า Business Strategy
และจะมียุทธศาสตร์ย่อยๆ ในภาคธุรกิจอีก เช่น ยุทธศาสตร์การตลาด (Martketing
Strategy) และ ยุทธศาสตร์เทคโนโลยี (Technology Strategy)
เมื่อคำว่ายุทธศาสตร์ได้มีการนำไปใช้อย่างแพร่หลายแล้ว
ภาคส่วนที่ไม่ใช่ด้านกิจการความมั่นคงและการทหารก็ได้มีการให้คำจำกัดความของคำว่ายุทธศาตร์
ไว้อย่างหลากหลาย เช่น ใน Investorwords.com ได้ให้ความหมายที่สั้นและกระชับว่า
Long-term action plan for achieving a goal. [6] หรือความหมายสั้นๆ
ในภาษาไทยว่า แผนปฏิบัติงานระยะยาวที่นำไปสู่การบรรลุวัตถุประสงค์
ส่วน ศาสตราจารย์ เกอร์รี จอห์นสัน
(Gerry Johnson), ศาสตราจารย์ เควานน์ สโคลส์ (Kevan Scholes)
ได้ให้คำจำกัดความของยุทธศาสตร์ในหนังสือ Exploring Corporate Strategy: Text and
Cases ไว้ดังนี้ Strategy is the direction and scope of an organisation over
the long-term: which achieves advantage for the organisation through its
configuration of resources within a challenging environment, to meet the needs
of markets and to fulfil stakeholder expectations. [7] ซึ่งถอดใจความได้ว่า
ยุทธศาสตร์เป็นกรอบและทิศทางระยะยาวขององค์กร
โดยมีการจัดสรรทรัพยากรท่ามกลางสภาวะแวดล้อมที่ท้าทายเพื่อให้เกิดประโยชน์กับองค์กร
รวมถึงมีความสอดรับกับความต้องการทางการตลาด
และความคาดหวังของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียขององค์กร
นอกเหนือจากการใช่คำว่ายุทธศาสตร์ในมิติต่างๆ
ที่หลากหลายที่ไม่เฉพาะเจาะจงแค่ด้านความมั่นคงและการทหารเท่านั้น
ความสับสนในการใช้คำว่ายุทธศาสตร์จะเกิดขึ้นกับคำว่า ยุทธวิธี (Tactics) ในเวบไซต์
Thefreedictionary.com ได้ให้ความหมายไว้ว่า Maneuvers used against an enemy. หรือ
การใช้การดำเนินกลยุทธ์เพื่อต่อสู้ข้าศึก [8] หรือ A procedure or set of
maneuvers engaged in to achieve an end, an aim, or a goal. [9]
ที่ถอดเป็นใจความภาษาไทยได้คือ
ขั้นตอนหรือกลุ่มของการดำเนินกลยุทธ์ที่จะใช้นำไปสู่เป้าหมายปลายทางสุดท้าย
ซึ่งถ้าดูความหมายที่กล่าวมานั้น
ยุทธศาสตร์จะเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับวิธีการที่จะต้องดำเนินการในระยะยาวที่ต้องมีพร้อมทั้ง
เป้าหมาย วิธีการ และทรัพยากร แต่ยุทธวิธีมุ่งเน้นแค่วิธีการบรรลุเป้าหมาย
จากที่กล่าวมาในข้างต้นนั้นหากจะรวมรวมความหมายของยุทธศาสตร์ที่กระชับและครอบคลุมในทุกมิติ
นั้น สามารถกำหนดได้ดังนี้
ยุทธศาสตร์เป็นศาสตร์และศิลปะในการนำพาองค์กรไปสู่การบรรลุวัตถุประสงค์
โดยใช้ทรัพยากรทั้งมวลที่มี
ดังนั้นหากจะสรุปโดยภาพรวมสามารถกล่าวได้ว่า ยุทธศาสตร์
เป็นคำที่เริ่มกำเนิดมาจากคำศัพท์เฉพาะในทางทหาร
แต่ปัจจุบันได้มีการนำมาใช้อย่างแพร่หลายในภาคส่วนต่างๆ
และสิ่งที่สำคัญยิ่งของยุทธศาสตร์ คือในยุทธศาสตร์จะต้องมีองค์ประกอบหลักๆ 3
องค์ประกอบคือ 1) เป้าหมาย (Ends) 2) วิธีการไปสู่เป้าหมาย (Ways) และ 3)
เครื่องมือ (Means) ที่จะทำให้บรรลุวัตถุประสงค์
โดยเป้าหมายของยุทธศาสตร์นั้นจะมีความสอดคล้องและมีห้วงระยะเวลาที่เหมาะสมไม่ใกล้จนเกินไป
และที่สำคัญคือมีความเป็นไปได้ในทางปฏิบัติ รวมถึงจะต้องไม่นำไปใช้สับสนกับคำว่า
ยุทธวิธี เพราะยุทธวิธีมุ่งไปที่การปฏิบัติอย่างไรให้สัมฤทธิ์ผล
ส่วนยุทธศาสตร์จะมุ่งเน้นไปที่การกำหนดเป้าหมายระยะยาว
พร้อมทั้งวิธีการและทรัพยากรที่จะทำให้เป้าหมายดังกล่าวบรรลุผล
สำหรับระดับของยุทธศาสตร์ว่าหน่วยงานในระดับใดจะใช้คำว่ายุทธศาสตร์หรือคำว่ายุทธวิธี
สามารถพิจารณาได้จาก อิสระในการกำหนดเป้าหมาย ว่ามีอิสระเพียงใด
อิสระในการกำหนดวิธีการว่ามีอิสระเพียงใด และที่สำคัญคือ
อิสระในการใช้ทรัพยากรต่างๆ ถ้าหน่วยงานนั้นๆ สามารถกำหนด เป้าหมาย วิธีการ
และทรัพยากร แล้ว หน่วยงานนั้นจึงจะสามารถกำหนดยุทธศาสตร์ได้
เพราะความหมายของคำว่ายุทธศาสตร์ไม่ได้อยู่ระดับหรือขนาดขององค์กร
แต่จะอยู่ที่ขีดความสามารถและศักยภาพขององค์กรว่ามีมากน้อยเพียงใด
ที่กล่าวเช่นนี้เพราะปัจจุบัน องค์กรที่มีขนาดเล็ก
อาจจะมีขีดความสามารถมากกว่าองค์กรขนาดใหญ่
และการดำเนินการใดก็ตามขององค์กรดังกล่าวอาจจะส่งผลกระทบต่อภาพรวมขององค์กรขนาดใหญ่ได้
ดังนั้นเมื่อคำว่ายุทธศาสตร์ได้มีการนำไปใช้อย่างทั่วไปและหลากหลาย
ถ้าหากจะกล่าวถึงคำว่ายุทธศาสตร์ในบริบทของมิติด้านความมั่นคงแล้ว
ควรจะมีการกำหนดความหมายในลักษณะที่ครอบคลุมและมีความชัดเจน
โดยการใช้คำว่ายุทธศาสตร์ร่วมกับคำว่า ชาติ เป็น ยุทธศาสตร์ชาติ (National
Strategy) และใน Thefreedictionary.com [10] และ เอกสาร Joint Publication 1-02*
เรื่อง Department of Defense Dictionary of Military and Associated Terms [11]
ได้ให้ความหมายของยุทธศาสตร์ชาติที่เหมือนกันว่า The art and science of
developing and using the diplomatic, economic, and informational powers of a
nation, together with its armed forces, during peace and war to secure national
objectives. ซึ่งถอดความเป็นภาษาไทยได้อย่างกระชับว่า
เป็นศาสตร์และศิลปะในการพัฒนา โดยใช้การทูต เศรษฐกิจ และกำลังอำนาจของชาติ
ร่วมกับกองทัพในการรักษาวัตถุประสงค์ของชาติ ทั้งในภาวะสงครามและสันติภาพ
ส่วนในเอกสารประกอบวิชาการพัฒนาความมั่นคงแห่งชาติ ของหลักสูตรวิทยาการทหาร
ได้ให้ความหมายของคำว่ายุทธศาสตร์ชาติไว้ว่า
ยุทธศาสตร์ชาติเป็นยุทธศาสตร์ระดับสูงสุดของประเทศที่รัฐบาลกำหนดขึ้น
เพื่อใช้สำหรับดำเนินการเพื่อให้บรรลุจุดมุ่งหมาย ซึ่งเมื่อบรรลุจุดมุ่งหมายแล้ว
จะสามารถปกป้องผลประโยชน์ของชาติ ด้วยการใช้ เครื่องมือที่มีอยู่ทั้งมวลของชาติ คือ
การเมือง เศรษฐกิจ และการทหาร [12]
จากที่กล่าวมาในข้างต้นนั้นหารจะรวมรวมความหมายของยุทธศาสตร์ชาติที่กระชับและครอบคลุม
นั้น สามารถกำหนดได้ดังนี้
ยุทธศาสตร์ชาติเป็นศาสตร์และศิลปะในการนำพาชาติไปสู่การบรรลุวัตถุประสงค์ของชาติ
โดยใช้ทรัพยากรทั้งมวลที่มี **
อย่างไรก็ตามปัจจุบันเรื่องที่เกี่ยวข้องกับยุทธศาสตร์ชาติเป็นเรื่องที่ยังขาดความชัดเจน
เพราะประเทศไทยยังไม่มียุทธศาสตร์ชาติ จึงทำให้การกำหนดนโยบาย และแนวทางต่างๆ
ในระดับรองๆ ลงไปมีลักษณะต่างคนต่างทำ
ส่งผลให้ทิศทางการขับเคลื่อนประเทศไปข้างหน้าค่อนข้างที่จะเป็นปัญหา
ประเทศไทยจึงไม่สามารถที่จะก้าวไปข้างหน้าไปอย่างมั่นคงและมีทิศทาง
เพราะแผนและนโยบายระดับชาติยังคงเป็นสิ่งที่ไม่ได้พิจารณาถึงกำลังอำนาจของชาติในมิติต่างๆ
อย่างครอบคลุม
ดังเช่น
แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ซึ่งปัจจุบันเป็นแผนฉบับที่ 10
อาจจะมองไปที่มิติของ เศรษฐกิจและสังคมเป็นหลัก ในขณะที่หลายท่านมองว่า
นโยบายความมั่นคงแห่งชาติ ของสภาความมั่นคงแห่งชาติ เปรียบเสมือน
ยุทธศาสตร์ชาติด้านความมั่นคง***
ซึ่งถ้านำมารวมกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
แล้วก็ยังขาดมิติที่สำคัญด้านอื่นๆ อีก เช่นด้านการเมือง
และวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เป็นต้น
ดังนั้นสิ่งที่จะช่วยแก้ปัญหาในเรื่องดังกล่าวได้คงจะไม่มีอะไรที่จะดีไปกว่าการให้ความรู้ด้านความมั่นคงแห่งชาติกับนักการเมืองและผู้บริหารประเทศ
เพื่อที่ว่าเมื่อจะกำหนดนโยบายหรือทำอะไรก็ตามจะได้มีมุมมองของการรักษาผลประโยชน์แห่งชาติเป็นที่ตั้งเสมอ
ไม่ใช่อย่างในปัจจุบันที่มองผลประโยชน์ของกลุ่มตัวเองมากกว่าผลประโยชน์แห่งชาติ
และเมื่อนักการเมืองมองผลประโยชน์แห่งชาติเป็นที่ตั้งแล้ว
ประเทศไทยคงจะขับเคลื่อนไปข้างหน้าได้อย่างมีทิศทางและมีความหวังมากกว่าทุกวันนี้
ผมและคนไทยทุกๆ คนกำลังรอวันนั้นครับ
.
เชิงอรรถ
* Joint Publication 1-02 เป็นเอกสารของกระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ
ที่ว่าด้วยการให้คำนิยามของคำศัพท์ทางเทคนิคที่ใช้ในกระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ
** ยุทธศาสตร์จะต้องประกอบไปด้วย เป้าหมาย (Ends) แนวทาง (Ways) และ
ทรัพยากร (Means) ในคำจำกัดความนี้ เป้าหมายคือวัตถุประสงค์ของชาติ แนวทางคือ
ความเป็นศาสตร์และศิลปะ และ ทรัพยากรหมายถึงกำลังอำนาจของชาติ อันประกอบไปด้วย
การเมือง เศรษฐกิจ การทหาร สังคม-จิตวิทยา และ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
*** ในมุมมองของผู้เขียนนั้น
นโยบายความมั่นคงแห่งชาติไม่สามารถใช้เป็นยุทธศาสตร์ชาติได้
ถึงแม้ในระหว่างจัดทำจะเชิญหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องมาร่วมจัดทำ
เพราะนโยบายความมั่นคงป่หงชาติให้ความสำคัญกับมิติของความมั่นคงแห่งชาติด้านเดียว
และที่สำคัญในนโยบายความมั่นคงแห่งชาติมีองค์ประกอบของยุทธศาสตร์ที่ คือ เป้าหมาย
(Ends) แนวทาง (Ways) และ ทรัพยากร (Means)
ไม่ครบขาดความชัดเจนในเรื่องแนวทางและทรัพยากร
อ้างอิง
[1] http://www.easy-strategy.com/strategy-definition.html.
[2] Ibid.
[3] http://en.wikipedia.org/wiki/Strategy.
[4] http://www.merriam-webster.com/dictionary/strategy.
[5] http://rirs3.royin.go.th/dictionary.asp.
[6] http://www.investorwords.com.
[7] G. Johnson, and K. Scholes, Exploring Corporate Strategy: Text and Cases,
Financial Times/ Prentice Hall; 7 edition, 2006.
[8] http://www.thefreedictionary.com/tactics.
[9] Ibid.
[10] http://www.thefreedictionary.com/national+strategy.
[11] http://www.asafm.army.mil/pubs/jp1-02/jp1-02.pdf.
[12] กรมยุทธศึกษาทหาร กองบัญชาการกองทัพไทย,
วิชาวิทยาการพัฒนาความมั่นคงแห่งชาติ พิมพ์ครั้งที่ 1, ISBN 978-974-06-8654-5,
พ.ค.51, หน้าที่ 195.
|
